Jak przygotować historyczne centra miast na coraz częstsze fale upałów i intensywne opady deszczu, jednocześnie zachowując ich zabytkowy charakter? Odpowiedzi na to pytanie dostarcza projekt RE-PUBLIC SPACES, realizowany w ramach programu Interreg Europa Środkowa, którego liderem jest Politechnika Lubelska.
Projekt połączył samorządy, uczelnie i instytucje eksperckie z Polski, Włoch, Słowenii i Chorwacji. Celem współpracy było opracowanie i przetestowanie praktycznych rozwiązań zwiększających odporność historycznych przestrzeni publicznych na skutki zmian klimatu. W efekcie powstały cztery inwestycje pilotażowe, pokazujące, że ochrona dziedzictwa kulturowego może skutecznie iść w parze z adaptacją miast do nowych wyzwań klimatycznych.
Pilotaż w Łodzi
Jak historyczne podwórko zamieniono w demonstrator rozwiązań, które pomagają ograniczyć skutki intensywnych opadów.
Najbardziej spektakularnym efektem projektu z polskiej perspektywy jest pilotaż zrealizowany przy ul. Traugutta 8 w Łodzi. Historyczny dziedziniec o powierzchni 283,8 m² przed rozpoczęciem inwestycji był niemal całkowicie pokryty betonem. Woda opadowa była natychmiast odprowadzana do kanalizacji, a brak zieleni powodował silne nagrzewanie się przestrzeni w okresie letnim.
W ramach projektu opracowano koncepcję „Water Catcher Courtyard” – podwórka zatrzymującego wodę opadową. Usunięto znaczną część nieprzepuszczalnych nawierzchni, dzięki czemu obecnie niemal połowę powierzchni stanowią nawierzchnie przepuszczalne umożliwiające infiltrację wody do gruntu. Powstały nowe rabaty z roślinnością dobraną do warunków zacienionego śródmiejskiego podwórka, która kwitnie od wiosny do jesieni i tworzy siedliska dla owadów zapylających oraz ptaków.
Jednym z najważniejszych elementów inwestycji jest system gospodarowania wodami opadowymi. Deszczówka z dachów trafia do czterech zbiorników retencyjnych o łącznej pojemności 2 600 litrów, skąd wykorzystywana jest do podlewania roślin. Dodatkowo przez dziedziniec poprowadzono charakterystyczną „suchą rzekę” – kamienne koryto spowalniające odpływ wody podczas intensywnych opadów i umożliwiające jej stopniowe wsiąkanie do gruntu. Dzięki temu zmniejszono obciążenie kanalizacji deszczowej, zwiększono lokalną retencję oraz poprawiono mikroklimat podwórka.
Rewitalizacja objęła również stworzenie przyjaznej przestrzeni dla mieszkańców. Pojawiły się ławki, stojaki rowerowe, nowe energooszczędne oświetlenie oraz elementy małej architektury. Jednocześnie zachowano historyczny charakter miejsca, dostosowując wszystkie rozwiązania do wymagań konserwatorskich.
Inwestycja obejmowała także remont miejskiej kamienicy przy ul. Traugutta 8 – wykonano izolację fundamentów, wyremontowano dach, elewację i prześwit bramowy, zmodernizowano kanalizację deszczową oraz instalację nawadniającą. Łączna wartość przedsięwzięcia przekroczyła 2,4 mln zł, z czego blisko 790 tys. zł stanowiły działania realizowane w ramach projektu RE-PUBLIC SPACES, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
Rola Politechniki Lubelskiej
Politechnika Lubelska nie tylko kieruje realizacją całego projektu, ale również odpowiada za jego stronę naukową i metodologiczną. Zespół uczelni opracował wspólną metodologię analiz historycznych przestrzeni publicznych, koordynował współpracę partnerów z czterech państw oraz wspierał przygotowanie dokumentacji projektowej dla wszystkich inwestycji pilotażowych.
Przed rozpoczęciem prac w Łodzi eksperci Politechniki wykonali szczegółową inwentaryzację z wykorzystaniem skanowania laserowego 3D oraz technologii dronowych, tworząc precyzyjny model cyfrowy podwórka. Pozwoliło to zaprojektować rozwiązania dostosowane zarówno do wymagań konserwatorskich, jak i wyzwań związanych ze zmianami klimatu.
Obecnie Politechnika Lubelska koordynuje również ocenę efektów zrealizowanych inwestycji (Ex-post Assessment of Implemented Pilot Actions), która pozwoli określić skuteczność zastosowanych rozwiązań w zakresie retencji wód opadowych, poprawy mikroklimatu, zwiększenia bioróżnorodności oraz komfortu użytkowników historycznych przestrzeni.
Wspólne rozwiązania dla miast Europy Środkowej
Oprócz Łodzi inwestycje pilotażowe zostały zrealizowane również w Pinerolo (Włochy) i Velenje (Słowenia), natomiast realizacja pilotażu w Osijeku (Chorwacja) znajduje się na końcowym etapie wdrażania. Każde z miast odpowiadało na inne wyzwania klimatyczne, jednak wszystkie rozwiązania zostały opracowane według wspólnej metodologii przygotowanej przez partnerów projektu.
Istotnym elementem projektu było także zaangażowanie mieszkańców. We wszystkich miastach przeprowadzono konsultacje społeczne, warsztaty, spacery badawcze i spotkania z interesariuszami, dzięki którym mieszkańcy współdecydowali o kierunku zmian i funkcjach rewitalizowanych przestrzeni.
Projekt RE-PUBLIC SPACES pokazuje, że nawet niewielkie historyczne podwórka mogą stać się ważnym elementem miejskiego systemu adaptacji do zmian klimatu. Rozwiązania wypracowane pod kierownictwem Politechniki Lubelskiej stanowią praktyczne rekomendacje dla samorządów planujących rewitalizację historycznych przestrzeni publicznych i będą mogły być wykorzystywane przez kolejne miasta w Polsce i Europie Środkowej.
Zapraszamy do obejrzenia efektów projektu!
Wizualizacje i zdjęcia przygotowane przez Biuro Architekta Miasta Łodzi
