Inwestycje zostały wybrane w drugim naborze projektów w działaniu 2.2. Adaptacja do zmian klimatu, typ projektu I: Spójne i zintegrowane przedsięwzięcia infrastrukturalne, kompleksowo dostosowujące miasta do ekstremalnych stanów pogodowych oraz łagodzące efekt miejskich wysp ciepła przez rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury.
Wśród projektów wybranych do wsparcia z programu FEPW znalazły się m.in.:
- inwestycje w zieloną i zielono-niebieską infrastrukturę, w tym np. rewitalizacja terenów zielonych, utworzenie parków kieszonkowych, ogrodów deszczowych, rozwój zieleni miejskiej,
- przebudowa kanalizacji i urządzeń wodnych,
- systemy zagospodarowania i magazynowania wód opadowych, które zapobiegają podtopieniom, zalaniom i ograniczają ich skutki, a także zwiększają retencję oraz absorbcję wody w gruncie,
- opracowanie/aktualizacja Miejskich Planów Adaptacji do zmian klimatu (MPA).
Jak środki z programu FEPW zmienią polskie miasta
Do wsparcia unijnego wybrano projekty miast: Grajewo, Biłgoraj, Stalowa Wola, Ostrowiec Świętokrzyski, Jasło, Siedlce, Starachowice, Ostrów Mazowiecka, Szczytno, Kazimierza Wielka, Łuków oraz Chełm.
Miasto zwiększy swoje zdolności adaptacyjne do zmian klimatu i ograniczy ich skutki poprzez opracowanie Miejskiego Planu Adaptacji do zmian klimatu oraz zagospodarowanie terenu byłej strzelnicy z uwzględnieniem zielono-niebieskiej infrastruktury. W ramach projektu powstaną m.in. ogrody deszczowe, pasaże roślinne, muldy chłonne, niecki filtracyjne, wielopiętrowe nasadzenia roślinności, zielona ściana na dawnym murze strzelniczym o pow. ponad 150 m2 czy podziemne zbiorniki retencyjne. Pozwolą one na retencjonowanie wód opadowych i roztopowych w miejscu ich powstawania i wykorzystaniu ich m.in. do utrzymania zieleni.
W ramach projektu miasto zaktualizuje MPA oraz zagospodaruje Skwer Saski z zastosowaniem zielono-niebieskiej infrastruktury. Wśród zaplanowanych prac znajduje się m.in.:
-
- rozszczelnienie powierzchni (wymiana 490 m2 płyt betonowych na kostkę wodoprzepuszczalną),
- budowa podziemnego zbiornika retencyjnego, z którego nadmiar wody opadowej będzie służyć do podlewania roślin),
- wykonanie przyłącza i kanalizacji deszczowej,
- utworzenie nowych terenów zielonych (zasadzenie ponad 1000 szt. krzewów oraz wykonanie ok. 1200 m2 trawnika).
Celem inwestycji jest zwiększenie odporności Stalowej Woli na zagrożenia wynikające ze zmian klimatu. Miasto chce to osiągnąć, realizując takie zadania jak:
-
- zwiększenie powierzchni czynnych biologicznie i hydrologicznie poprzez rozszczelnienie utwardzonych, nieprzepuszczalnych powierzchni miejskich,
- zwiększenie powierzchni terenów zielonych,
- zwiększenie retencji oraz absorbcji wody w gruncie, w tym utworzenie zbiornika retencyjnego.
Przedmiotem projektu jest rozwój obszarów zieleni publicznej z wykorzystaniem zielono–niebieskiej infrastruktury i zwiększenie udziału powierzchni terenów zielonych w mieście o ok. 7%. Całkowita powierzchnia terenów objętych projektem wynosi ponad 19 tys. m2. Dodatkowo powstaną obiekty małej retencji o łącznej pojemności ok. 730 m3, które umożliwią zagospodarowanie 100% wód opadowych w miejscu ich powstania.
Zgodnie z projektem dofinansowanym z FEPW zwiększenie odporności Jasła i zminimalizowanie ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi i katastrofami zostaną osiągnięte poprzez:
-
- zwiększenie powierzchni terenów zielonych i ochronę bioróżnorodności,
- poprawę systemu zarządzania wodami opadowymi - zwiększenie ochrony przeciwpowodziowej i przeciwdziałanie suszy,
- modernizację infrastruktury miejskiej z uwzględnieniem odporności klimatycznej,
- magazynowanie i ponowne wykorzystanie wody deszczowej.
Projekt wynika bezpośrednio z Planu Adaptacji do zmian klimatu dla Jasła do 2030 roku i jest odpowiedzią na potrzebę zwiększenia odporności miasta na skutki zmian klimatycznych oraz poprawy jakości życia mieszkańców.
Na powierzchni blisko 4 ha zostanie utworzonych 6 nowych parków kieszonkowych, których lokalizacje zostały wybrane na podstawie analizy potrzeb mieszkańców i deficytów przestrzeni zielonych na terenach z wysokim wskaźnikiem powierzchni uszczelnionej.
Dodatkowo, aby zmniejszyć ryzyko podtopień i wspierać naturalny obieg wody, zaplanowano budowę ogrodów deszczowych oraz muld chłonnych i niecek retencyjnych. W niektórych lokalizacjach nawierzchnie asfaltowe lub betonowe zostaną zastąpione nawierzchniami ekologicznymi i nowymi nasadzeniami. W ramach działań edukacyjnych zaplanowano ścieżkę edukacyjną oraz tablice, informujące mieszkańców o roli zieleni w miastach, znaczeniu wody w przyrodzie i ochronie bioróżnorodności.
Na kompleksowe działania dostosowujące do zmian klimatu miasto przeznaczy 106 mln zł, z czego ok. 90 mln zł będzie stanowić dofinansowania z programu FEPW. Projekt Starachowic, realizując założenia miejscowego MPA, skupia się na:
-
- zakładaniu zielono-niebieskiej infrastruktury i zwiększeniu powierzchni zielonych na obszarze prawie 8 ha (w tym np. rewitalizacji przestrzeni zielonych, montażu 24 zielonych wiat i wykonaniu zielonego dachu na Centrum Opiekuńczo-Mieszkalnym),
- rozszczelnieniu nawierzchni (np. odbetonowaniu 3 parkingów),
- zagospodarowaniu wody opadowej (m.in. zakup ponad 2 tys. szt. zbiorników na deszczówkę dla mieszkańców oraz budynków użyteczności publicznej i instytucji publicznych),
- modernizacji sieci kanalizacji deszczowej.
W ramach zwiększenia odporności Ostrowi Mazowieckiej na zmiany klimatyczne, zrównoważone zarządzanie wodami opadowymi i poprawę jakości życia mieszkańców poprzez rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury, miasto zaplanowało m.in.:
-
- budowę sieci kanalizacji deszczowej i zbiorników retencyjnych,
- przebudowę przestrzeni miejskiej,
- zwiększenie powierzchni zielonych, utworzenie parków kieszonkowych, ogrodów deszczowych i zielonych wiat rowerowych,
- opracowanie MPA – eliminację skutków miejskich wysp ciepła i przeciwdziałanie podtopieniom do końca 2027 roku.
Realizacja projektu pomoże w osiągnięciu stabilności ekologicznej, estetycznej i społecznej miasta w obliczu zmieniających się warunków pogodowych.
Celem inwestycji jest zwiększenie poziomu retencyjności terenów Szczytna. W ramach projektu dopływ wód opadowych z części aglomeracji miejskiej zostanie przywrócony do Jeziora Domowego Małego, a on sam zostanie przystosowany do pełnienia funkcji zbiornika retencyjnego przy zachowaniu jego funkcjonalności przyrodniczej. Wśród prac niezbędnych do zarządzania pojemnością retencyjną zbiornika zaplanowano m.in.
-
- wybudowanie 2 budowli regulacyjnych, które umożliwiają kontrolę kierunku i przepływu wód pomiędzy zbiornikiem a Jeziorem Domowe Duże,
- przepompowanie wody, zabezpieczenie osadów dennych, profilowanie brzegów, budowę urządzeń spiętrzających na kanale łączącym jeziora, powrotne wpompowanie wody,
- nasadzenie roślinności filtrującej przybrzeżnej oraz podwodnej,
- przebudowę kanalizacji deszczowej,
- budowę i modernizację separatorów służących do zwiększenia efektywności oczyszczania wód opadowych.
W efekcie około 360 tys. m3 wód opadowych rocznie będzie mogło być przekierowana do zbiornika Domowe Małe, a powierzchnia włączona w retencję wzrośnie do ok. 860 tys. m2.
Miasto planuje adaptację do zmian klimatu i poprawę zarządzania wodami opadowymi i roztopowymi na obszarze ochrony uzdrowiskowej m.in. przez:
-
- systemy zagospodarowania wód opadowych i roztopowych w zlewniach miejskich, w tym zwiększenie retencji i absorbcji wody w gruncie, spowolnienie odpływu oraz retencjonowanie wody opadowej z systemami jej dystrybucji podczas suszy - założenie zielono-niebieskiej infrastruktury w mieście,
- zwiększenie powierzchni pokrytych zielenią z udziałem rozwiązań z zakresu niebieskiej infrastruktury - aktualizację MPA.
W efekcie wykonanych prac niekontrolowane wylewy rzeki Małoszówki na tereny miejskie Kazimierzy Wielkiej powinny ulec znacznemu ograniczeniu lub likwidacji. A tym samym jakość wód powierzchniowych i podziemnych na terenie gminy stanie się lepsza.
Wsparcie z programu FEPW zostanie przeznaczone na zwiększanie powierzchni czynnych biologicznie i hydrologicznie (rozszczelnianie) na zurbanizowanym obszarze miasta oraz zagospodarowanie wód opadowych i roztopowych.W ramach projektu przewidziana jest realizacja następujących zadań:
-
- opracowanie MPA,
- inwestycje w zieloną infrastrukturę na ponad 1 ha, w tym m.in. utworzenie parków kieszonkowych,
- zbudowanie systemu zagospodarowania wody opadowej, który pozwoliłby na zmniejszenie ilość wód opadowych i roztopowych trafiających do kanalizacji deszczowej, okresową retencję wody opadowej na powierzchni, retencję wewnątrz warstw biologicznych gruntu, wykorzystanie wody opadowej do nawodnienia zieleni w ramach ogrodów deszczowych i zasilenia fontanny oraz pozostałych powierzchni biologicznie czynnych.
- Chełm
Głównym założeniem projektu jest zwiększenie potencjału adaptacyjnego miasta do zmian klimatycznych z wykorzystaniem rozwiązań opartych na naturze. Cele zostaną osiągnięte poprzez zwiększenie powierzchni czynnych biologicznie i hydrologicznie i rewitalizację przestrzeni publicznej. Chełm zmodernizuje Ogródek Jordanowski o powierzchni 2 ha oraz wzbogaci go o zieloną i zielono–niebieską infrastrukturę. W ramach prac zostaną wykonane m.in. nawierzchnie przepuszczalne, chodnik rampowy, elementy infrastruktury dla zwierząt, instalacje: sanitarna, wodociągowa i elektryczna. Powstaną elementy wspomagające retencję wód opadowych i zwiększające bioróżnorodność – ogród deszczowy, rabaty bioretencyjne, nowe nasadzenia, a istniejąca zieleń zostanie poddana zabiegom pielęgnacyjnym. W celu łagodzenia skutków upałów zostaną wykonane zdroje wodne i punkt poboru wody, atrakcyjne urządzenia zabawowe i zraszacze na placu zabaw dla dzieci, a także toalety, monitoring i oświetlenie.
Lista projektów wybranych dofinansowania:
Nowe nabory
Inwestycje zostały wybrane do dofinansowania w drugim naborze projektów w działaniu 2.2. Adaptacja do zmian klimatu, typ projektu I: Spójne i zintegrowane przedsięwzięcia infrastrukturalne, kompleksowo dostosowujące miasta do ekstremalnych stanów pogodowych oraz łagodzące efekt miejskich wysp ciepła przez rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury programu FEPW.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej rozpocznie 15 grudnia 2025 roku nowy nabór wniosków w tym obszarze.
Z kolei nabór dotyczący opracowania lub aktualizacji Miejskich Planów Adaptacji w programie FEPW zaplanowany jest od 15 lutego 2026 roku i potrwa do 16 kwietnia 2026 roku.
Wnioskodawcom działania 2.2. Adaptacja do zmian klimatu w programie FEPW polecamy film ze szkoleń na temat opracowania/aktualizacji MPA i przygotowania efektywnych inwestycji adaptacyjnych dla miast z regionu Polski Wschodniej. Jest on dostępny na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska – aby go obejrzeć kliknij tutaj.
Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej
Program Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW) to kontynuacja wsparcia rozwoju wschodnich województw naszego kraju: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, lubelskiego, świętokrzyskiego, podkarpackiego oraz regionalnej części województwa mazowieckiego (bez Warszawy i 9 otaczających ją powiatów). Program jest dofinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i służy utrwaleniu warunków sprzyjających konkurencyjności gospodarki oraz wyższej jakości życia w Polsce Wschodniej.
Z programu dofinansowywane są inwestycje w małych i średnich firmach, projekty związane z adaptacją miast do zmian klimatu, rozwojem zeroemisyjnej mobilności miejskiej, ochroną bioróżnorodności, rozwojem inteligentnych sieci dystrybucji energii, zwiększaniem dostępności kolejowej i drogowej oraz rozwojem zrównoważonej turystyki. Budżet programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej na lata 2021-2027 wynosi 2,65 mld euro.
