Rada ds. Ogólnych w formacie spójnościowym zebrała się w Brukseli, aby omówić doświadczenia z trwającego śródokresowego przeglądu programów polityki spójności oraz wyciągnąć wnioski na przyszłość. Spotkanie odbyło się na zaproszenie Cypru, sprawującego w tym półroczu prezydencję w Radzie UE.
Kształt kolejnego budżetu
W nowej perspektywie finansowej na lata 2028–2034 państwa członkowskie będą programowały środki w ramach Planów Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR). Kluczową kwestią pozostaje to, czy polityka spójności zachowa swoją dotychczasową wagę i poziom finansowania. Polska opowiada się za tym, aby stanowiła ona trzon przyszłych PPKR i nie była ani osłabiana, ani pozbawiana środków na działania rozwojowe.
Dyskusja toczy się w kontekście rosnącego nacisku Brukseli na konkurencyjność europejskiej gospodarki. Zgodnie z polskim stanowiskiem cele te nie są sprzeczne — konkurencyjność i spójność wzajemnie się uzupełniają i razem budują europejski wzrost.
Rola regionów i decentralizacja
Ważnym postulatem formułowanym podczas obrad jest zachowanie silnej pozycji regionów zarządzaniu funduszami unijnymi. Regiony powinny mieć rzeczywisty udział w planowaniu oraz realizacji inwestycji i działań prorozwojowych w ramach PPKR.
Polska uchodzi za wzorcowy przykład decentralizacji — spośród wszystkich państw, które dołączyły do UE po 2004 roku, ma najbardziej zdecentralizowany system zarządzania środkami unijnymi, co przekłada się na mierzalny rozwój wszystkich 380 powiatów.
Wsparcie dla regionów przy wschodniej granicy UE
Osobną kwestią wymagającą uwzględnienia w nowym budżecie jest sytuacja regionów na wschodniej granicy UE. Obszary graniczące z Rosją, Białorusią i Ukrainą od czterech lat funkcjonują w warunkach bezpośredniego sąsiedztwa konfliktu zbrojnego, co wymaga dedykowanego wsparcia umożliwiającego im długoterminowy rozwój.
Wnioski ze śródokresowego przeglądu
Doświadczenia z bieżącego przeglądu programów mają bezpośrednio zasilić projektowanie nowej perspektywy. W Polsce przegląd przebiegał dwuetapowo:
- Etap pierwszy — przesunięcia środków w czterech programach krajowych (FERS, FERC, FENG, FEnIKS) oraz 15 programach regionalnych
- Etap drugi — zmiany w trzech programach krajowych (FEnIKS, FEPW, FERC) i wszystkich programach regionalnych, obejmujące nowe działania z zakresu obronności, infrastruktury podwójnego zastosowania, cyberbezpieczeństwa, ochrony ludności oraz budowy dostępnych cenowo mieszkań.
Koalicja na rzecz spójności
W celu wzmocnienia pozycji negocjacyjnej w abril 2026 r. w Warszawie planowane jest spotkanie tzw. Państw Przyjaciół Spójności — grupy 17 krajów o zbliżonym stanowisku w sprawie polityki spójności. Celem jest wypracowanie wspólnego głosu przed kluczowymi negocjacjami budżetowymi.
